مسئوليت از نگاه دين 3)
3- پاسخگويي به ملّت
اگر معيار در واسپاری پست و مقام، خواست مردم شد و مسئوليت، امانتی الهی از سوی مردم تلقی گرديد، بی ترديد، فردِ برخوردار از پست و جايگاه اجتماعی، ناگزير از پاسخگويی در برابر ملت( و به تعبير امير مؤمنان علی عليه السلام "رعيت ") می باشد.
رسول گرامی اسلام می فرمايد: " يکايک شما، نگهبان (حقوق مردم) و مسئول در برابر آنها هستيد"[1] .
مرحوم استاد مطهری در اين خصوص چنين می فرمايد: در نهج البلاغه ... از حقوق واقعي توده مردم و موقع شايسته و ممتاز آنها در برابر حكمران و اين كه مقام واقعي حكمران، امانتداري و نگهباني حقوق مردم است غفلت نشده بلكه سخت بدان توجه شده است . در منطق اين كتاب شريف ، امام و حكمران ، امين و پاسبان حقوق مردم و مسؤول در برابر آنها است، از اين دو - حكمران و مردم - اگر بناست يكي براي ديگري باشد ، اين حكمران است كه براي توده محكوم است، نه توده محكوم براي حكمران. سعدي همين معني را بيان كرده آنجا كه گفته است:
گوسفند از براي چوپان نيست
بلكه چوپان براي خدمت اوست
ايشان در ادامه به تبيين مفهوم زيبای " رعيت " پرداخته و می نويسند: واژه "رعيت" علي رغم مفهوم منفوري كه تدريجاً در زبان فارسي به خودگرفته است ، مفهومي زيبا و انساني داشته است. استعمال كلمه "راعي" را در مورد "حكمران" و كلمه "رعيت" را در مورد "توده محكوم" اولين مرتبه در كلمات رسول اكرم و سپس به وفور در كلمات علي عليه السّلام مي بينيم .
اين لغت از ماده "رعي" است كه به معني حفظ و نگهباني است ، به مردم از آن جهت، كلمه "رعيت" اطلاق شده است كه حكمران، عهده دار حفظ و نگهباني جان و مال و حقوق و آزاديهاي آنها است .
حديث جامعي از نظر مفهوم اين كلمه وارد شده است ، رسول اكرم ( ص ) فرمود : "كلكم راع و كلكم مسئول، فالامام راع و هو مسؤول، و المرأة راعية علي بيت زوجها وهي مسئولة و العبد راع علي مال سيده و هو مسئول، ألا فكلكم راعٍ وكلكم مسئول[2]" يعنی " همانا هر كدام از شما نگهبان و مسئوليد، امام و پيشوا، نگهبان و مسؤول مردم است، زن نگهبان و مسؤول خانه شوهر خويش است، غلام نگهبان و مسؤول مال آقاي خويش است، هان پس همه نگهبان و همه مسئوليد"[3].
[1] - کلّکم راع و کلکم مسئول عن رعيته . صحيح مسلم3/1459 .
[2] - صحيح بخاری، ج7، کتاب نکاح.
[3] - سيری در نهج البلاغه، مرتضی مطهری، ص 127.